DÖKME DEMIRLER |
Dökme demirler demir - karbon - silisyum alasimindan ibaret malzemelerdir. Genel olarak malzeme bünyesinde %2-4 karbon %0,4-3 silisyum, %0,4 - 0,8 manganez, %0,1 - 0,8 fosfor ve %0,05 - 0,10 kükürt bulunmaktadir. Dökme Demirler, içerdigi karbonun sekline göre su kisimlara ayrilir.
|
| 1. LAMEL GRAFITLI DÖKME DEMIR |
Lamel grafitli dökme demir, bilesimindeki grafit yapragimsi lameller seklinde olan dökme demirdir.
|
| 2. KÜRESEL GRAFITLI DÖKME DEMIR |
 Küresel grafitli dökme demir, bilesimindeki grafit küresel sekilde olan dökme demirdir. Bu dökme demire SFERO DÖKME DEMIR de denir. Karbonun yapragimsi lamelden küre sekline dönüsmesini saglamak amaciyla erimis dökme demire az miktarda magnezyum (mg) veya seryum (ce) katilir. Özel olarak elde edilen bu dökme demire, grafit yapisindan dolayi küresel grafitli dökme demir denir. Küre sekilli grafitler dökme demire yumusaklik (süneklik) kazandirir. Kirilmis yüzeyi parlak görünüslüdür.
|
|
| 2.1. KÜRESEL GRAFITLI DÖKME DEMIRIN TANITILMASI |
Küresel grafitli dökme demirin bilesimi ile gri dökme demirin bilesimi arasinda belirli farklar mevcuttur. Fakat; özelikleri, kullanma amaçlari ve alanlari bakiminda büyük farklari vardir. Gri dökme demirin yapisinda grafitler lamel halindedir. Bu grafitler yapi içinde bos hacim meydana getirerek dayanimi düsürürler. Gri dökme demirin sayisiz fayda ve kullanma alanlari olmasina ragmen içerisine bazi katki maddeleri konularak küresel grafitli dökme demirin yapimi gerçeklestirilmistir. Küresel grafitli dökme demirin yapisindaki grafitler küreler halindedir. Grafitlerin küresel hale dönüsümünü saglamak için sivi dökme demire magnezyum (mg) veya seryum (ce) saf veya alasim halinde az miktarda katilir.
Küresel grafitli dökme demirin mekanik özellikleri oldukça iyidir. Talasli imalat isçiligi kolaydir. Korozyona karsi dayaniklidir. Dökülecek parçalarin konstrüksüyon (kesit dagilimi) bakimindan sinirlanmasina gerek yoktur. Küresel grafitli dökme demir çok yerde gri dökme demir, dökme çelik ve demir olmayan metal alasimlarinin yerine kullanilmaktadir . Küresel grafitli dökme demirler; “nodular cast iron, ductile iron, fonte sphreroidale graphit, kufelgrapfit gusseisen, spheregus” isimleri ile bir çok ülkede taninir. Türk standartlarindaki adi ise KÜRESEL GRAFITLI DÖKME DEMIR ' dir. Rumuzu “GGG” dir.
|
| 2.1.a KÜRESEL GRAFITLI DÖKME DEMIRIN KIMYASAL BILESIMI |
Küresel grafitli dökme demirin kimyasal bilesimi genel olarak asagidaki sinirlar içinde bulunur.
|
|
% BILESIM |
|
| Karbon |
(C) |
3.00-4.00 |
| Silisyum |
(Si) |
2.00-3.00 |
| Mangan |
(Mn) |
0.10-0.90 |
| Fosfor |
(P) |
0.10 Max. |
| Kükürt |
(S) |
0.03 Max. |
| Magnezyum |
(Mg) |
0.030-0.080 |
| KÜRESEL GRAFITLI DÖKME DEMIRLERIN MIKRO YAPI VE KIMYASAL ÖZELLIKLERI |
| Malzeme Cinsi |
GGG 40 |
GGG 50 |
GGG 60 |
GGG 70 |
GGG 80 |
| Mikro Yapi |
FERRITIK |
 |
PERLITIK |
Küresellestirici elementlerin ve kükürdün disinda bilesimdeki karbon (c), silisyum (si), mangan (mn) ve fosfor (p) un alasimin özelliklerine etkileri gri dökme demirin özelliklerine olan etkileri gibidir. Bilesimdeki karbon (c) miktari arttikça alasimin dayanimi azalir. Fosfor gri dökme demirde oldugu gibi küresel grafitli dökme demirde de alasima kirilganlik veren bir elementtir. Bu nedenle fosfor (p) alasim içinde bulunabildigi minimum miktarda yani % 0,10 civarinda tutulmasi zorunludur. Mangan (mn) karbürlestirici bir elementtir. Alasimin sertligini ve kirilganligini arttirmamak için bilesimdeki mangan (mn) miktari maximum % 0,50 civarinda olmalidir. Küresellestirici elementlerin etkilerinin azalmamasi için, küresel grafitli dökme demirin olusumunda kullanilmasi en sinirli olan element kükürt (s)tür. Bilesim içinde %0.02den fazla olmamalidir.
|
| 2.1.b KÜRESEL GRAFITLI DÖKME DEMIRIN MIKRO YAPISI |
Yüksek sicakliklarda ostenit yapiya sahip olan küresel grafitli dökme demir, 735 °c ‘nin altindaki sicakliklarda degisik yapiya sahiptir. Ostenit içinde çözülebilen karbon (c) miktari yaklasik olarak %1dir. Karbon (c) ferrit içinde yok denecek kadar az çözülür. Bundan dolayi ostenitin ferrite dönüsümü sirasinda %1 karbon ostenitten ayrisir. Ayrisan karbon karbür olarak olusur ve mevcut küresel grafitler üzerinde katilasir.
Ostenit içinde çözülen karbonun tamami, küresel grafite dönüsmeye zaman bulursa yapi ferritik ve bu yapi içinde gelisi güzel dagilmis küresel grafitlerden olusur. Birçok hallerde ostenitten ayrilan karbon grafitlerin bulundugu bölgelere kadar hareket edemez. Ve orada katilasmaya zaman bulamaz. Bu durumda grafitler ince karbür tabakalari seklinde olusur. Bu karbürlü tabakalar ferrit yapinin devamliligini bozar. Ferrit ve karbür tabakalari devamli olarak birbirine bitisik sekilde olusur. Böyle yapiya perlit adi verilir.
Bu tanitimdan sonra küresel grafitli dökme demirin yapisinda, yapi bilesenlerinden bir veya bir kaçini görmek mümkündür. Kimyasal bilesim ve kullanma alani bu yapilarin olusumunda önemli rol oynar.
|
| 2.1.c FERRITIK KÜRESEL GRAFITLI DÖKME DEMIR |
 Ferritik yapili dökme demir yapimi için 3 yol vardir.
Sivi dökme demire, agirligina göre uygun miktarda magnezyum alasimi katmak.
Perlitik küresel grafitli dökme demire isil islem uygulamak.
Sivi küresel grafitli dökme demirin katilasmasini çok yavas bir sekilde yapmak.
Ferritik küresel grafitli dökme demir çok yüksek % uzama özelligine sahiptir.
|
|
| 2.1.d PERLITIK KÜRESEL GRAFITLI DÖKME DEMIR |
 Kesit kalinliklari 50 mm. Ye kadar olan döküm parçalarinda görülen bir yapidir. Alasim serttir ve mekanik özellikleri iyidir.
|
|
| 2.1.e OSTENITIK KÜRESEL GRAFITLI DÖKME DEMIR |
 Korozyona dayanikli ve yüksek mekanik özelliklere sahip bir alasimdir. Yapi ostenit ve pek azda perlitten meydana gelmistir.
|
. 